İlk Terapi Seansı: Anlatma Korkusu ve Bilinmezlik Kaygısı

Aylar sonra geriye baktığınızda ilk terapi seansı öncesi yaşadığınız gerginliğin yerini daha tanıdık bir konuşma ritminin aldığını fark edebilirsiniz. Terapi öncesi kaygı, bilinmezlik ve kırılganlık karşısında doğal bir tepki olarak ortaya çıkar. Bu duyguyu saklamadan odaya taşımak ve keşfe izin vermek sürecin başlangıcını oluşturur.

Odanın nasıl görüneceğini, kapıdan girince sizi neyin karşılayacağını, karşınızdaki insanın ses tonunu ve yüz ifadesini önceden bilemezsiniz. Kendinizden nasıl söz edeceğinizi, nereden başlayacağınızı, ne kadarını anlatmanız gerekeceğini de kestiremezsiniz. Bilinmezlik kaygısı tam da bu noktada belirir. İlk seans öncesi odanın, karşınızdaki insanın tepkisinin ve kendinizden nasıl söz edeceğinizin bilinmemesinden doğan yoğun bir duygu yaşarsınız. İç dünyayı bir başkasına açmanın getirdiği çıplak his olan kırılganlık da bu kaygıya eşlik eder. Varsayımsal bir örnek olarak telefonu eline alıp arama tuşuna basmadan önce kalp hızlanması ve mide düğümlenmesi yaşayan birini düşünebilirsiniz. Bu bedensel tepki bir zayıflık işareti değildir.

Terapi öncesi kaygı ve damgalanma korkusu

İlk terapi seansı öncesinde duyulan terapi öncesi kaygı çoğu zaman zihnin bilinmeyene verdiği doğal yanıtla ilgilidir. Tahmin edilemeyen durumla karşılaşan zihin, benlik bütünlüğüne yönelik algılanan risk nedeniyle tehdit algılar. Zihin sizi korumak ister. Yeni bir ortama, tanımadığınız bir insana ve daha önce hiç anlatmadığınız cümlelere doğru ilerlerken alarm verir. Bu alarmın şiddetlenmesinde damgalanma korkularının payı büyüktür. Psikolojik yardım aramaya dair yapılan çalışmalar, insanların profesyonel desteğe başvurmasını engelleyen en güçlü iki faktörden birinin kendini damgalama, diğerinin ise sosyal damgalanma olduğunu açıkça ortaya koyuyor [2].

Kendini damgalama, terapiye gitmeyi güçsüzlük ve sorunu çözememe olarak gören iç konuşmadır. Bu ses size abarttığınızı, daha güçlü olmanız gerektiğini, kendi başınıza halletmeniz gerektiğini söyler. Sosyal damgalanma ise yardım almanın aile ve iş çevresi tarafından nasıl karşılanacağına dair korkudur. Ailenizin ne düşüneceği, iş yerinde duyulursa hakkınızda nasıl bir izlenim oluşacağı, arkadaşlarınızın sizi farklı görüp görmeyeceği zihninizi meşgul eder. Kendini daha rahat açabilen bireyler yardım almaya daha olumlu yaklaşırken, damgalanma korkusu yüksek olanlar terapi fikrinden uzak duruyor [2]. Bu uzak durma bazen erteleme biçiminde görünür. Doğru zamanı beklersiniz, önce başka yolları denemek istersiniz, sorunun kendiliğinden geçeceğini umarsınız.

Karşıdaki insanın bilmesi gereken temel konuları zihinde netleştirmek işinizi kolaylaştırır. Her şeyi eksiksiz anlatmak zorunda değilsiniz. Sizi zorlayan durumu birkaç başlıkta toplamak, odaya daha derli toplu girmenize yardımcı olur. Uyku düzeniniz, işteki sıkışmışlık hissi, yakın ilişkilerde tekrar eden bir gerilim gibi ana çerçeveleri belirlemek yeterlidir. Ayrıntıları ilk dakikada toparlamak zorunda hissetmezsiniz. Terapist zaten bilmediğiniz yerlerde size eşlik eder.

Terapide kendini açmak ve utanç izleri

Terapide kendini açmak ilk dakikalarda sanıldığından daha zorlayıcı olabilir. Kişinin duygu ve düşüncelerini uygun biçimde aktarması olarak tanımlanan kendini açma, temelleri çocuklukta bakım verenlerden alınan tepkilerle atılan öğrenilen bir beceridir. Kimimiz dinlenerek, sözü kesilmeden, duygusu ciddiye alınarak büyür. Kimimiz ise anlatmaya çalıştığında geçiştirilir, abartmakla suçlanır ya da sessizliğe itilir. Karanlık bir düşünceyi anlatınca arkadaşın konuyu geçiştirmesi ve duygularını anlatınca aile büyüğünün abartmakla suçlaması gibi yaşantılar iz bırakır. Kendini açma girişiminde yaşanan hayal kırıklıkları, sonraki açma girişimlerinin önüne duvar örer. Terapi, ilişkilerde korunmak için inşa edilen katmanların ardındaki özneyi nazikçe ortaya çıkarmayı hedefler. Bu hedef kulağa umut verici gelir. Yine de katmanların bir anda aralanmasını beklemezsiniz.

Geçmişte kendini açmanın yarattığı hayal kırıklıkları, güvenli ortamda olunmasına rağmen bugüne sızarak yine aynısının olacağı korkusunu tetikler. Çünkü bilinçdışı bir düzeyde, kendini açmanın karşılığında anlaşılmamayı, küçümsenmeyi ya da dışlanmayı bekler [1]. Bu beklenti çoğu zaman açık bir düşünce olarak değil, bedende bir çekilme olarak hissedilir. Utanç da bu çekilmeyi büyütür. Utanç, benliğin yanlış ya da eksik olduğu hissidir ve bedende omuzların çökmesi, göz temasının zorlaşması ve seste değişim gibi işaretlerle görünür. İlk seansta bu bedensel belirtiler terapistin fark ettiği, ancak çoğu zaman sizin o anda kendinizde seçemediğiniz tepkiler arasında yer alır. Bir şey anlatırken sesiniz kısılır, bakışınız yere kayar, cümle yarıda kalır. Bunlar isteksizlik değil, eski bir korunma alışkanlığıdır.

İlginç olan nokta, sizi terapiye getiren sebeplerin çoğunlukla hayatınızı zorlaştıran bu yerleşik örüntülerle bağlantılı olmasıdır. Bir sorun küçük başlar. Sonra zamanla öyle bir ağırlığa ulaşır ki bir uzmandan destek almayı düşünmeye başlarsınız. Baba ile konuşamama, işte sıkışmış hissetme ve uyuyamama gibi temaları seansa taşımak bu yüzden anlamlıdır. Mutsuzluk yerine sabah yataktan çıkamama ve keyif alamama gibi somut cümleler yazmak da anlatmayı kolaylaştırır. Sizi terapiye getiren ana temayı somut cümlelerle not almak, zihninizdeki bulanıklığı azaltır. Hazırlanan notu seansa getirip oradan ilerlemeyi teklif etmek de çekingenliği yumuşatır. Kağıda bakarak konuşmak hazırlıksız görünmek değildir. Odadaki gerginlik ve tuhaflık hissini cümleye dökmek de rahatlatır. Burada kendimi biraz gergin hissediyorum demek, sohbeti bozmaz. Aksine odaya dürüst bir başlangıç taşır.

Terapide ağlamak ve güvenli ilişki

Terapiye başlama nedenleri ile birlikte ele alındığında terapide ağlamak çoğu kişinin beklediğinden farklı yaşanır. İyileşmenin kalbi, güvenli bir ilişki içinde daha önce dile gelmemiş olanı deneyimleyebilmektir. Anlatma ve dinleme rollerinin ayrıştığı, tamamen danışanın ihtiyaçlarına odaklanan ilişki dinamiği olan terapötik ilişki bu güveni taşır. Terapötik ilişkide karşılıklılık beklenmez ve süreç danışanın ihtiyaçlarına, hızına ve acısına odaklanır. Siz anlatırsınız, terapist dinler. Onu rahatlatmak, ona bir karşılık vermek, cümlelerinizi toparlamak zorunda kalmazsınız. Bu tek yönlü odak ilk başta yabancı gelebilir. Günlük hayatta konuşma sırası el değiştirir. Burada ilgi sizde kalır.

Terapi odasında ağlamak, toparlanmaya zorlanmadan eşlik edilen bir bağlantı anı olarak deneyimlenir. Mendil uzatılıp konunun değiştirilmesi, ağlamanın hemen dindirilmesi beklenmez. Gözyaşınızla birlikte kalınır. İlk seansta ağlamamak da ağlamak kadar olasıdır ve gözyaşlarının yokluğu yargılanmadan birlikte merak edilir. Duyguların belirli bir senaryoyu izlemesini beklememek gerekir. Bazı kişiler ilk seansta rahatlar ve konuşur. Bazıları donup kalır. Donup kalınca nereden başlanacağını bilemediğini dile getirmek iyi bir başlangıçtır. Nereden başlayacağımı bilmiyorum cümlesi bile yön gösterir. İlk dakikalarda terapistin yapılandırıcı sorularına izin vermek de süreci kolaylaştırır. Kısa sorular, dağınık anlatıyı toparlar. Konuşmanın doğal akışına ve kısa sessizliklere alan bırakmak da önemlidir. Sessizlik bir başarısızlık değildir. Bazen cümlenin demlenme süresidir.

Konuşma sırasını sürekli kendinizde tutmaya çalışmamak bu akışı korur. Her boşluğu doldurmak, her detayı açıklamak, her duyguyu adlandırmak zorunda değilsiniz. Mükemmel bir başlangıç metni sunmaya çalışmamak da kaygıyı azaltır. İlk seans bir sınav değildir. Dağınık, eksik, yarım cümlelerle başlamak yeterlidir. Bu yazı kriz durumlarını ve tedavi süreçlerini kapsamaz. Günlük yaşamınız belirgin biçimde aksıyorsa, uyku ve iştahınız uzun süredir bozulduysa, kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da yaşadığınız sıkıntı haftalardır azalmadan sürüyorsa bir uzmana başvurmanız anlamlı olur. Düzenli görüşme ve duygusal destek için psikolog ya da psikolojik danışmandan, ilaç gerektirebilecek ya da tıbbi değerlendirme isteyen durumlar için psikiyatristten destek almayı düşünebilirsiniz. İlk adımı atarken yaşadığınız kaygıyı da odaya getirebilirsiniz. Saklanmadan anlatılan kaygı, keşfin başladığı yerdir.