Eşim Beni Değiştirmeye Çalışıyor: İmago Terapisiyle Anlamak

"Eşin seni değiştirmeye çalışıyorsa seni sevmiyor ya da sen yetersizsin" cümlesi çok yaygın ama eksik. Bu yazı o çabanın çoğunlukla sevgisizlikten değil, partnerin iç dünyasındaki tamamlanmamış ihtiyaçlardan beslendiğini ve merakla dinlendiğinde iş birliğine dönüşebileceğini gösteriyor.

"Değiştirme çabası yalnızca sevgisizlikten ya da yetersizlikten olur"

"eşim beni değiştirmeye çalışıyor" düşüncesi zihninize geldiğinde ilk açıklama genellikle sevginin azalması olur. Bu yanılgı yaygındır, çünkü yorgun bir günde eleştiri duymak can yakar ve can yakan şeyi sevgisizlikle açıklamak zihni rahatlatır. Oysa İmago bakışına göre tablo daha geniştir. Değiştirme çabası çoğunlukla partnerin iç dünyasındaki tamamlanmamış ihtiyaçların yansımasıdır ve savunma yerine merakla dinlemek ilişkiyi iş birliğine dönüştürebilir.

Romantik birleşme hissi dağıldığında ayrı bireyler olunduğu gerçeğiyle yüzleşilir ve partneri zihindeki resme uydurma eğilimi başlar. Başlarda her şey uyumlu görünür. Zamanla küçük farklar seçilir. Düzen, para, aileyle görüşme ya da dinlenme biçimi konuşulmaya başlar. Siz aynı kişi olmanıza rağmen partnerinizin sesi değişmiş gibi gelir. Aslında değişen kişi değil, evredir.

Romantik aşk evresindeki yoğun kimyasal ortam partnerin farklı yanlarını görmeyi geçici olarak zorlaştırır ve yoğunluk azalınca farklılıklar belirgin hale gelir. Bu durum sevginin bittiğini göstermez. Sis dağılır ve iki ayrı kişi netleşir. Biriniz erken kalkmayı sever, diğeriniz gece sakindir. Biriniz plan yapar, diğeriniz akışta kalır. Farklılık ortaya çıkınca zihin onu sorun gibi kodlar.

Eş seçimi tanıdık olana yönelir ve çocuklukta alınamayan kabul ya da yakınlığı bu benzer kişiden alma umudunu taşır. Bilinçdışı imge bakım veren kişilerin olumlu ve olumsuz özelliklerinin birleşiminden oluşur ve partner seçiminde bu imgeye uyan kişilere yönelim olur. Varsayımsal bir örnek vermek gerekirse, akşam mutfakta gelen düzenli ol eleştirisi karşısında bedende kasılma hissedip savunma ya da kapanma isteği duymak bu eski tanıdıklığı canlandırabilir. Tanıdık tını güven verir, umut da taşır. Sanki bu kez anlaşılacaksınız.

Eleştiri anında savunmaya geçmeden önce kısa bir boşluk bırakarak duraklamak size alan açar. Nefes alın, omuzları gevşetin, yanıtı bir cümle erteleyin. Sonra kendinize sessizce sorun: Bu ilişkide zamanla daha mı büyüyorum yoksa daha mı küçülüyorum? Bu soru suçlu aramaz. Gidiş yönünü yoklar.

"İlişkide güç savaşı sevginin bittiğini gösterir"

İlişkide güç savaşı başladığında birçok kişi sevginin tükendiğini düşünür. Bu ikinci yanılgı, birinci yanılgının devamıdır. Eleştiri artınca umut azalır ve sessizlik başlar. Oysa güç savaşı romantik birleşme hissi dağıldıktan sonra farklılıkların belirdiği ve tarafların birbirini kendi beklentisine uydurmaya çalıştığı ilişki evresidir. Yani bitiş değil, geçiş olabilir.

Eleştiriyi tanıdık bulmak ilişkide kalmayı kolaylaştırır çünkü bilinçdışı çocukluktaki beklenti ve deneyimlerin tınısını arar. Çocukluğunda kaotik evde büyüyen birinin güvenlik ihtiyacı nedeniyle eşinden planlı davranmasını istemesi bunun somut halidir. Talep yüzeyde dakiklikle ilgilidir. Derinde ise öngörülebilir bir ev özlemi vardır. Zihin tanıdığı sahneyi seçer, çünkü orada rolünü bilir.

Değiştirme çabası yüzeyde alışkanlıklarla ilgili görünse de çocukluktan gelen eski bir senaryonun güncel dekorlarla sahnelenmesidir. Partneri değiştirmeye zorlamak çocuklukta çözülemeyen bir denklemi yetişkin ilişkisinde çözme çabasını yansıtır. Sanki eş değişirse geçmiş de onarılacaktır. Bu beklenti dile gelmez, davranışa sızar. Ses yükselir, kaş çatılır, kapı sert kapanır.

Güç savaşındaki talepler talep eden kişinin kendi içinde bastırdığı ya da geliştiremediği parçayla ilgilidir ve talepler talep eden kişiyi gösteren bir ayna işlevi görür. Düzen isteyen kişi kendi içindeki dağınıklığa kızıyor olabilir. Özgürlük isteyen kişi sorumluluktan yorulmuş olabilir. Eleştiri bu yüzden iki yönlü bilgi taşır. Hem isteği anlatır hem ihtiyacı ele verir.

Bunun senin için önemli olduğunu gördüğünü belirtip konuyu açmasını istemek gerilimi düşürür. Konunun onun için neyle bağlantılı olduğunu merakla sormak kapıyı aralar. Savunma dinlemez, merak dinler. Merak suçlamaz, anlamaya çalışır. Küçük bir cümle bile yön değiştirir.

"Partnerin eleştirisiyle baş etmek için etiketleyip geçmek yeter"

İmago diyaloğu nasıl yapılır sorusu, partnerin eleştirisiyle baş etmek isteyenlerin sık sorduğu bir sorudur. Yaygın inanış, eleştiriyi etiketleyip geçmenin yeteceğidir. O bencil, o takıntılı, o hassas denir ve konu kapatılır. Etiket kısa rahatlık verir. Anlayış ise artmaz. Mesafe büyür. Aynı kavga başka günde geri döner.

Güç savaşındaki klasik iletişimde eleştiri savunmayı, savunma daha sert eleştiriyi tetikler ve taraflar giderek uzaklaşır. Biri konuşur, diğeri düzeltir. Sesler sertleşir. Konu dağılır. Eski defter açılır. Sonunda iki kişi de duyulmadığını hisseder. Yorgunluk kalır, çözüm kalmaz.

Kesintisiz dinleme, yargılamadan orada bulunma ve duyulanı aynalama güç savaşı döngüsüne müdahale eder ve söylenen ile zihinde eklenenin ayırt edilmesini kolaylaştırır. Diyalog bir taraf konuşurken diğerinin yargılamadan dinlediği, duyduğunu aynaladığı ve daha fazla anlatılacak şey olup olmadığını sorduğu yapılandırılmış iletişim biçimidir. Yapı duyguyu taşımaya yardım eder. Hız yavaşlar. Zihin berraklaşır.

Uygulama için şu üç adım işinizi kolaylaştırır:

• Konuşanı kesmeden dinlemek, yargılamadan orada bulunmak
• Duyulanı olduğu gibi aynalayarak doğru anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmek
• Başka söylemek istediği bir şey olup olmadığını sorarak derinleştirmek

Aynalama papağan gibi tekrar değildir. Duyduğunuzu kendi cümlelerinizle geri verirsiniz. Doğru anladım mı diye sorarsınız? Partner düzeltirse düzeltmeyi aynalarsınız. Süreç sonunda teşekkür etmek iyi gelir. Dinlenmek savunmayı yumuşatır.

"İlişkide ortak vizyon oluşturmak için kendinden ödün vermek gerekir"

İlişkide ortak vizyon oluşturmak çoğu kişiye kendini feda etmek gibi görünür. Bu yanılgı, anlamak ile boyun eğmeyi karıştırır. Partnerin ihtiyacını anlamanın o talebe boyun eğmek ve kendi bütünlüğünden ödün vermek anlamına geldiğini sanmak yorgunluğu artırır. Kişi ya susar ya patlar. Oysa ortak vizyon tarafların birbirini kendi yönüne çekmek yerine aynı ufka bakarak birbirine nasıl bir alan sunmak istediğine birlikte yanıt aramasıdır.

Partnerin ihtiyacını tanımak, kendi sınırını ifade etmek ve ortak zemin aramak savaş alanını iş birliği alanına dönüştürür. Daha planlı olma talebine ihtiyacı tanıyıp kendi esneklik sınırını koruyarak ortak zemin önermek mümkündür. Örneğin haftalık planı birlikte yapmak, spontan akşamlara da yer bırakmak bir denge kurar. İhtiyaç görülür, sınır korunur, çözüm ortak olur.

Birbirini değiştirme çabası bırakıldığında tehdit gibi görünen farklılıklar bağlantı noktasına dönüşebilir. Farklılık o zaman kusur değildir. Tamamlayıcı bilgi olur. Biri düzeni hatırlatır, diğeri esnekliği öğretir. Birbirine nasıl bir alan sunulmak istendiğini birlikte konuşarak ortak yöne bakmak bu dönüşümü besler. Aynı ufka bakmak aynı kişi olmak değildir.

Bazı durumlarda tablo farklıdır. Değiştirme çabası kronik değersizleştirmeye ya da kontrole dönüştüğünde çift çalışması her zaman uygun olmaz ve önce bireysel zemini sağlamlaştırmak gerekir. Kronik değersizleştirme ve kontrol örüntüsünü olağan ilişki sorunu gibi ele almamak gerekir. Cezalandırma, uzun süreli sessizlik ya da sözel aşağılama varsa çift çalışmasıyla yetinmemek önemlidir. Kendine güvenin istikrarlı biçimde azaldığı durumda önce bireysel danışma almayı düşünmek yerinde olur. Neyin normal neyin zarar verici olduğunu ayırt etmekte zorlanınca iç pusulanın bulanıklaşabileceğini hesaba katmak gerekir.

İçte yükselen bir şeyler yanlış hissini ciddiye alarak destek aramak sizi korur. Kendinize sorun: Dünyam genişliyor mu yoksa daralıyor mu? Bu sorulara cevabınız olumsuz yöne yığılıyorsa, eşli görüşmelerden önce tek başınıza bir ruh sağlığı uzmanı ile görüşmek daha sağlıklı bir başlangıç sağlayabilir. Bir uzmanla konuşmak etiket almak değildir. Netlik kazanmaktır. Güvenli alan kurulmadan sağlıklı diyalog kurulamaz.

Kendi başınıza ilerlemekte zorlandığınız anlarda İmago yaklaşımıyla çalışan bir çift danışmanlığından ya da Hendrix'in kitaplarından yararlanmayı düşünebilirsiniz. Destek almak yenilgi değildir. Öğrenme isteğidir. Bazen üçüncü bir kişinin varlığı hızı yavaşlatır. Duyulmayan cümle duyulur olur.

Farklılık tehdit değil bağlantı olabilseydi ilişkinizde ne değişirdi? Bu soruyu bir süre yanınızda taşıyın. Seçiminiz nerede başlıyor ve sorumluluğunuz nerede bitiyor, ona bakın.