Evliliğinizi Eşinizin Ailesinden Korumak İçin Sınır Stratejileri

"Sınır koymak soğuk mesafe koymak ya da sevgisizliktir" cümlesi çok duyulur ama yanlıştır. Evlilikte gerilimi büyüten şey çoğu zaman yapılan davranıştan çok kişinin kendi evinde misafir gibi hissetmesidir ve siz bu hisse sınırla değil sessizlikle katlanmak zorunda değilsiniz.

"Sınır koymak sevgisizliktir" ve evlilikte sınır koyma

Evlilikte sınır koyma ifadesi kulağa sert gelir ve bu yüzden birçok çift konuyu açmaktan kaçınır. Yanılgı buradan yayılır. Sınır, sevgiyi azaltan bir soğukluk gibi anlatılır. Oysa evlilikte gerilimi büyüten şey çoğu zaman yapılan davranıştan çok kişinin kendi evinde misafir gibi hissetmesidir. Siz kendi evinizde ne zaman yemek yeneceğine, ne zaman dinleneceğine, kimin ne zaman geleceğine karar veremediğinizi hissettiğinizde sorun davetin kendisi olmaktan çıkar. Sorun, evin ortak karar alanının belirsizleşmesidir. Psikolojik sınır duvar değil kapıdır, kimin hangi koşulla gireceğine kişinin karar vermesidir. Bu tanım önemlidir. Duvar kapatır ve ilişkiyi keser. Kapı ise girişi düzenler ve ilişkiyi korur. Sınır koymak karşı tarafı sevmemek anlamına gelmez, kendi evinde kendisi olarak kalabilme hakkını korumaktır. Siz kayınvalidenizi sevebilir, eşinizin ailesine değer verebilir ve yine de kendi ritminize ihtiyaç duyabilirsiniz. Sevgi ile ihtiyaç birbirinin karşıtı değildir. Sınır koymamak zamanla biriken öfke ve tükenmişlik yaratır ve ilişkiyi soğutur. Başta uyumlu görünmek için susarsınız. Sonra yorgunluk birikir. Sonra küçük bir ziyaret büyük bir tartışmaya dönüşür. Eşinizi ailenizle karşı karşıya getirmemek ve tercih dayatmamanız gerekir. Amaç taraf seçtirmek değildir. Amaç evin işleyişini birlikte düzenlemektir. Habersiz bir ziyaret olduğunda rahatsızlığı açıkça söyleyip önceden aranmayı rica edebilirsiniz. O gün için ayrılabilecek süreyi baştan belirtmeniz de işinizi kolaylaştırır. Bu yaklaşım kapıyı kapatmaz. Kapının nasıl açılacağını netleştirir.

"Kendi ihtiyacını öne koymak bencilliktir" ve benliğin farklılaşması

Benliğin farklılaşması kavramı bu ikinci yanılgıyı anlamak için gereklidir. Kendi ihtiyacını öne koymak bencilliktir inanışı çok yaygındır. Uyumlu olmak, alttan almak, idare etmek övülür. İhtiyaç söylemek ayıp gibi hissettirir. Bu inanış sürdükçe kişi kendi sınırını değil başkasının beklentisini izler. Benliğin farklılaşması, kişinin kendi duygu ve düşüncesine sahip çıkarak başkasının duygu fırtınasına kapılmadan kendi rotasında kalabilmesidir. Farklılaşma düşük olduğunda kişi kendi duygusuyla başkasının duygusu arasındaki sınırı kaybeder ve partnerini o an göremez. Bir çalışmada [1], benliğin farklılaşması düşük olan kişilerin duygusal tepkiselliklerinin ve başkalarıyla iç içe geçme eğilimlerinin daha yüksek olduğu görülmüş. Duygusal tepkisellik küçük bir eleştiri ya da talebi varoluşsal bir mesele haline getirme eğilimidir. İç içe geçme başkasının duygularını kendi duygusu, onun sorunlarını kendi sorunu gibi hissetmedir. Eşiniz annesinin üzülmesinden korktuğunda siz onun korkusunu kendi değerinizle ilgili bir kanıt gibi okuyabilirsiniz. O da sizin yorgunluğunuzu annesine saygısızlık gibi okuyabilir. İkiniz de kendi duygunuzu değil birbirinizin duygusunu yönetmeye çalışırsınız. Bu düğümü çözmek için bedenin verdiği sinyali yeniden adlandırmak işe yarar. Sınır koyarken gelen kaygıyı heyecan olarak etiketleyip tartışmayı sürdürmeye çalışabilirsiniz. Kaygı konuşmayı bitirme isteği doğurur. Heyecan ise konuşmayı sürdürme enerjisi verir. Sesler yükselince ara vermek ve analizi herkes sakinleştikten sonraya bırakmak da gerekir. Sınır önerilerini reçete gibi uygulamamak ve tek seferde ustalaşmayı beklememek önemlidir. Farklılaşma bir beceridir. Zamanla gelişir.

"Duyguları yutmak evliliği korur" ve ben diliyle konuşma

Ben diliyle konuşma pratiği, duyguları yutmanın evliliği koruduğu yanılgısına karşı net bir yanıt sunar. Bu yanılgı sessizliği olgunluk gibi gösterir. Sorun çıkarmayan eş iyi eş gibi anlatılır. Bu yüzden siz yorulduğunuzu, kalabalıktan bunaldığınızı, yalnız kalmaya ihtiyaç duyduğunuzu söylemezsiniz. Bir başka araştırma [2] bu durumun ilişkiye yansımasını çok net ortaya koyuyor. Duyguları yutmak evlilik kalitesini sessizce aşındırır, saygılı dille ifade etmek ortak bağı güçlendirir. Yutulan duygu kaybolmaz. Sitem olur, surat asma olur, soğukluk olur. Eşiniz neye kırıldığınızı anlayamaz. Siz de anlaşılmadıkça daha çok susarsınız. Buna ben pozisyonu alma denir [1]. Ben pozisyonu alma ne düşündüğünü ve ne hissettiğini net ifade etme, kendi duygu, ihtiyaç ve kararına sahip çıkmadır. Suçlayan ve emreden cümleler eşi savunmaya iter, kendi duygu ve ihtiyacını sahiplenen cümleler iş birliğine davet eder. Ben diliyle duygu ve ihtiyacı sahiplenmek bu yüzden etkilidir. Yorulduğunuzu ve sakinliğe ihtiyaç duyduğunuzu söylemeniz suçlama içermez. Ne istediğinizi anlatır. Uydurulmuş bir örnek karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır. Annen artık gelmesin bıktım cümlesi eşi savunmaya iter. Yoruldum sakin güne ihtiyacım var bu hafta uygun olmadığını söylemeye ne dersin cümlesi ise ortak çözüme çağırır. İlk cümlede eş annesi ile siz arasında kalır. İkinci cümlede eş sizinle birlikte plan yapan bir ortak olur. Eşi kendi ailesine karşı avukat gibi kullanmamak da bu dengenin parçasıdır. Siz kendi ihtiyacınızı anlatırsınız. Eşiniz kendi ailesiyle kendi cümlesini kurar.

"Ama onlar benim ailem her zaman suçluluk yüklemesidir" ve eş ailesiyle denge kurma

Eş ailesiyle denge kurma çabası, ama onlar benim ailem cümlesi duyulduğunda zorlaşır. Bu cümle her zaman bilinçli suçluluk yüklemesi gibi yorumlanır. Yanılgı buradan yayılır. Cümle duyulunca niyet okunur. Eşin sizi önemsemediği düşünülür. Oysa bu tablo eşin bilerek üzmesi anlamına gelmez, çoğu zaman iki tarafa sadakat arasında kalma haliyle ilgilidir. Sadakat çatışması eşini memnun etme isteği ile çocukluktan gelen aile kodunu ihlal etmeme isteği arasında kalmadır. Eşiniz size hayır derse ailesine vefasız görünmekten korkabilir. Ailesine hayır derse sizi yalnız bırakmış gibi hissedebilir. Çocuklukta öğrenilen ilişki kalıpları yetişkinlikte hayır demeyi zorlaştırabilir ve evlilikteki akılcı olmayan inançları besleyebilir. Bu köklü çocukluk kalıplarının evlilikteki akılcı olmayan inançları nasıl beslediğini inceleyen bir araştırmada [4], erken dönem uyumsuz şemaların benlik farklılaşmasını ciddi ölçüde zayıflattığı ve bunun da evlilik ilişkisini zora sokan inançları kalıcı hale getirdiği bulunmuş. Şema dünyayı ve ilişkileri nasıl göreceğine dair geçmişten getirilen derin kalıptır. İyi evlat itiraz etmez, aile her şeyden önce gelir, uyum sevgiyi gösterir gibi kalıplar yetişkinlikte otomatik çalışır. Eşinizin sözündeki korkuyu görmeye çalışmak ve savunmaya itmeyen soruyla biz alanına davet etmek bu yüzden değerlidir. Ortada kalmak nasıl bir duygu? Bu soru suçlamaz. Deneyimi merak eder. Sürekli tavsiye karşısında teşekkür edip kendi yolu bulmaya çalıştığını söylemek ve yardım gerekirse kendilerinin isteyeceğini belirtmek de dengeyi korur. Bu tutum akıl danışmayı reddetmez. Karar sırasını netleştirir. Tavsiye dinlenir ama evin kararı evde verilir.

"Eşin direnci sevgisizliktir" ve kayınvalide ile sınır

Kayınvalide ile sınır konusu, eşin direncinin sevgisizlik olduğu yanılgısıyla sık sık tıkanır. Eşiniz sınır önerinize hemen uymadığında sevilmediğinizi düşünebilirsiniz. Yanılgı sevgiyi uyum hızıyla ölçer. Oysa direnç çoğu zaman korkudan, alışkanlıktan ya da ne diyeceğini bilememekten doğar. Kök aileden duygusal olarak ayrışamama evliliğe gölge düşürür ve onay için yaslanma ile tüm bağı kesme gibi iki sorunlu uçta yaşanabilir. İlkinde evlilik kalabalık bir aile meclisine dönüşür; ikincisinde eşiniz bir gün size de aynı duygusal mesafeyi koyabilir [3]. İlk uçta her karar aileye sorulur. İkinci uçta sorun çözülmeden bağ koparılır. Duygusal kopma sorunu çözmek için kök aileyle tüm bağı kesme biçimindeki ayrışamama ucudur. Sağlıklı ayrışma ne yapışır ne kopar. İlişkiyi sürdürür ama karar merkezini evliliğe taşır. Eş kök ailesiyle temas ederken ses tonu ve ilişki biçimi değişebilir, partner kendini görünmez ve yalnız hissedebilir. Siz bunu yaşadığınızda eşinizin sizi unuttuğunu düşünebilirsiniz. Oysa eşiniz eski role girmiş olabilir. Danışılmadan yapılan plan karşısında yok sayılmış hissettiğinizi söyleyip evle ilgili kararları birlikte alma kuralı istemeniz gerekir. Bu kural sevgiyi test etmez. Süreci düzenler. Eşle belirli günleri aileye, bazı zamanları yalnızca çifte ayırma dengesi önermek de işe yarar. Her hafta sonu aileye ayrılmaz. Bazı zamanlar yalnızca çifte kalır. Emir vermek yerine iş birliği teklif etmek de direnci azaltır. Bu hafta sonunun uygun olmadığını söylemeye ne dersin cümlesi görev vermez. Ortak dil kurar. Kronik değersizleştirme, duygusal şiddet ya da sürekli manipülasyon varsa önce bireysel psikolojik destekle güç toplamak gerekir. Sınır konuşması güvenli bir zeminde yapılmalıdır.

"Çift terapisine başvurmak evliliğin bittiğini gösterir" ve ilişkisel özgünlük

İlişkisel özgünlük, çift terapisine başvurmanın evliliğin bittiğini gösterdiği yanılgısını boşa çıkarır. Bu yanılgı yardımı başarısızlık gibi gösterir. Güçlü çiftler kendi çözer denir. Destek almak ayıp gibi hissedilir. Bu yüzden sorun büyür. Türkiye'de yapılan güncel bir araştırma [3], evlilik ilişki kalitesini en çok artıran şeyin ne olduğunu sorguladı. Yeni biz inşası bu noktada belirleyicidir. Evlilik iki ailenin birleşmesiyle değil, iki insanın eski ailelerinden ayrışarak yeni bir biz inşa etmesiyle kurulur. İlişkisel özgünlük eşe karşı içten geldiği gibi, olduğu gibi, dürüst ve açık olabilmedir. Sınır koyma çabası karşı tarafı değiştirme saplantısına dönüşebilir, sağlıklı farklılaşma yalnızca kişinin kendi davranışından sorumlu olmasıdır. Siz eşinizi değiştiremezsiniz. Kendi cümlenizi, kendi kararınızı, kendi tutarlılığınızı yönetebilirsiniz. Kararları birlikte alma ihtiyacını suçlamadan yinelemek bu tutarlığın parçasıdır. Değişim olmuyorsa tehdit değil gerçeklik beyanı kurmak gerekir. O durumda kendisinin ne yapacağını söylemek ültimatom değildir. Kendi sınırının sonucunu açıklamaktır. Sınır koymayı karşı tarafı değiştirme çabasına dönüştürmemek ve ültimatom kurmamak bu yüzden önemlidir. Çıkmaz sürerse çift terapisine başvurmak gerekir. Böyle anlarda bir çift terapistine gitmek de oldukça kıymetli bir hamle sayılabilir. Bir psikolog, bir psikiyatrist ya da bir psikolojik danışman ile görüşmek, döngüyü dışarıdan görmenize yardım eder. Özellikle aynı tartışma aynı sözlerle tekrarlanıyorsa, ara verme bile işe yaramıyorsa, evde gerginlik uyku ve iştah düzeninizi bozuyorsa uzman desteği ertelememeniz daha sağlıklı olur. Bu tür durumlarda bir çift terapistine başvurmak son derece değerli bir adım olabilir düşüncesini zayıflık gibi görmemek gerekir. Terapi bitmiş bir evliliğin ilanı değildir. Ortak biz alanını yeniden kurma çalışmasıdır. Siz kendi davranışınıza sahip çıktığınızda eşinizi suçlamadan konuşmaya çağırırsınız ve ortak biz alanında buluşmayı birlikte seçebilirsiniz.