Hamilelikte Cinsellik: Değişen Beden, Dönüşen Yakınlık

Bu yazıyı bitirdiğinizde hamilelikte cinsellik etrafındaki sessiz gerilimi suçluluk duymadan konuşabilecek ve yakınlığı yeniden tanımlamak için küçük bir dili denemeye başlayacaksınız. Bu dönemde cinsel işlev bozukluğu sıklığı %33 ile %70 arasında değişiyor [2], yani yaşadığınız dalgalanma yalnız bir sorun değil ortak bir seyir.

Uzaklaşma çoğu zaman sevginin bitmesi anlamına gelmez. Koruma içgüdüsü tetikte bekler, roller değişir, bedenin duyusal kapasitesi dolar. Süreci arıza gibi okumak suçluluğu büyütür. Öngörülebilir bir uyum olarak okumak konuşmayı kolaylaştırır. Aşağıdaki adımlar her bölümde önce mekanizmayı açıklar, sonra denenecek küçük bir eylem verir.

Sessiz Soruların Büyüyen Kaygısı

Hamilelikte cinsellik hakkında konuşmak zor gelir, sorular içinizde birikir. Cevapsız kalan sorular zihinde en kötü senaryolarla doldurulur, bu yüzden bilgi eksikliği kaygıyı büyütür. Tabuların yoğun olduğu ortamda sorular yanıtsız kalır ve sustukça büyüyen kaygı konuşmaya başlayınca küçülür. Sessizlik korumaz, kaygıyı büyütür. Konuşma ise aynı kaygıyı küçültür ve ortak bir zemine taşır.

Kaygıyı büyüten mekanizma belirsizliktir. Zihin boşluğu tehdit ile doldurur. Küçük bir soru sorulmadıkça büyük bir korkuya dönüşür. Bu yüzden ilk adım soruyu normalleştirmektir. Merak ayıp değildir, bakımın parçasıdır.

• Merak edilen konuyu ortak keşif gibi sunmak için şunu deneyin: hamilelikte cinsellik hakkında neler düşünüyorsun. Bu cümle yargı taşımaz. Savunma yaratmaz. Sohbeti başlatır.
• Yaşanan değişimi öngörülebilir biyolojik senaryo olarak yorumlamak için isteksizliği kişisel soğuma gibi okumaktan vazgeçin. Değişimi dönemin doğal seyri gibi görün. Bu bakış suçluluğu azaltır ve merakı artırır.
• Suçlayıcı dille konuşmamak için neden benimle birlikte olmuyorsun gibi ifadelerden kaçının. Suçlama kapatır, merak açar. Dil değişince beden de gevşer.

Yorgunluk ve Uyarılmanın Değişen Ritmi

Gebelikte cinsel istekte değişim trimesterlere göre iniş çıkış gösterir. Erken dönemde yükselen progesteron, yorgunluk, bulantı ve meme hassasiyeti cinselliği gündemden düşürür. Uyarılma için gereken enerji bulantı ve uykusuzluk ile tükenir. Dokunulmaya duyarlı meme, kokuya duyarlı mide, dinlenmeye hasret bir beden isteği geri plana iter. Bu tablo isteksizlik değil yorgunluktur.

Orta dönemde bulantıların azalması ve pelvik bölgeye kan akımının artmasıyla cinsel uyarılma ve haz yoğunlaşabilir. Enerji bir ölçüde geri döner. Bedende kanlanma artar. Bazı çiftler bu dönemde yakınlaşmayı daha kolay bulur. Son dönemde büyüyen karın, uyku sorunları ve doğum korkusu cinselliği pratik olarak zorlaştırır ve enerji doğuma yönelir. Pozisyon bulmak zorlaşır. Uyku bölünür. Zihin doğuma hazırlanır.

• Değişimi dönemsel ritim gibi takip edin. Takvimde trimesteri not edin. Beklentiyi o haftaya göre ayarlayın. Her haftayı aynı sanmak hayal kırıklığı yaratır.
• Odağı genital temastan uzaklaştırıp sarılma, el ele vakit geçirme ve şefkatli temaslara yönelmek için yatmadan önce on dakika sarılmayı deneyin. Cinsel repertuar cinselliğin yalnızca birleşmeden ibaret görülmeyip haz ve bağlanmanın başka yollarını da içermesidir. Repertuar genişleyince baskı azalır.
• Otomatik teselli cümleleriyle kırılganlığı geçiştirmemek için geçer bunlar, takma kafana gibi sözlerden kaçının. Yorgunum demek ilgi bekler. Küçümseme değil temas ister.

Koruma İçgüdüsünün Duygusal Alarmı

Bebek korkusu cinsellikten kaçınma davranışını mantıktan çok duyguyla besler. Eşlerin cinsel ilişkiden kaçınmasının temel sebebi fiziksel risk değil, bir şey olur korkusunun yarattığı bilişsel ve duygusal yüktür. Zihin sürekli tetikte kalır. Yakınlaşma anında bile alarm çalar. Haz yerine kontrol devrededir. Koruma içgüdüsü bebeğe zarar gelir korkusuyla tetikte bekleyen ve rasyonel bilgiye rağmen cinsellikten uzaklaştıran duygusal alarm durumu olarak çalışır.

Riskli bir gebelik yoksa cinsel ilişki bebeğe fiziksel olarak zararsızdır, çünkü bebek rahim duvarı ve amniyotik sıvı içinde korunur. Bilgi rahatlatır ama tek başına yetmez. Koruma içgüdüsü rasyonel iknaya pek kulak asmaz, bu yüzden mantıksal bilgi tek başına duygusal alarmı yatıştırmaya yetmez. Alarm bilgiyle değil güvenle yatışır. Güven ise birlikte öğrenince kurulur. Bir çalışmada gebelerin %80'i cinsel istekte azalma bildirirken, eşlerin %81.2'sinin fetüse zarar verme korkusuyla geri çekildiği ortaya konmuş [1].

• Partnerle birlikte doktora gidip cinsel yaşamla ilgili nelerin güvenli olduğunu sormak için kontrol randevusuna iki soru ile gidin. Soruyu birlikte sormak yükü paylaşır. Cevabı birlikte duymak güveni artırır.
• Doktorun söylediklerini eve dönünce birbirine hatırlatıp korkuyla baş etmekte müttefik olmak için kaygı yükselince doktor şunu demişti diye birbirinize hatırlatın. Müttefik dili alarmı düşürür. Karşıt dili alarmı yükseltir.
• Riskli gebelik durumunda tıbbi onay almadan cinsel yaşama dair önerileri uygulamamak gerekir. Kanama, erken doğum riski ya da doktor yasağı varsa yakınlık biçimini doktora danışın. Güvenlik tıbbi onayla kurulur.

Anne Rolü ve Bedenle Barışma

Gebelikte beden imajı ve suçluluk duygusu rol geçişi ile birlikte büyür. Gebelikte kadının kendilik algısı yeniden biçimlenir ve sevgili ile anne rolleri arasında gerilim yaşanır. Rol geçişi kadının kendini seven kadın konumundan anne adayı konumuna tanımlamaya başlamasıyla yaşanan kimlik değişimidir. Bir yanda arzu, bir yanda sorumluluk hissedilir. İkisi aynı bedende çarpışır. Bu çarpışma soğukluk değil kimlik uyumudur.

Gebeliği kutsal ve aseksüel bir süreç olarak kodlayan kültürel anlatılar, kadının yoğun arzu duyması durumunda suçluluk hissetmesine yol açabilir. Arzu etmek anneliğe aykırı sanılır. Oysa arzu bedenin canlı kaldığını gösterir. Türkiye'de gebelerin %30'u cinsellikle ilgili tabulara sahip olduğunu belirtirken, bu oran İran'da %13, Yunanistan'da ise sadece %3.3 [1]. Tabu yoğunlaştıkça konuşma zorlaşır. Konuşma zorlaştıkça suçluluk büyür.

• Beden imajıyla ilgili duyguları paylaşmayı normalleştirmek için şunu deneyin: çatlaklara alışmaya çalışıyorum, bazen kendimi tanıyamıyorum. Kurgu bir örnek olarak karnındaki çatlaklara alışmaya çalışan kadının kendini tanıyamama duygusunu paylaşması bu konuşmaya örnek verilir. Paylaşma bedenle barışmayı başlatır.
• Çözüm sunmadan yalnızca yanında duran empati cümlesi kurmak için şunu söyleyin: sana bu gözle bakmama izin ver, senin için zor olduğunu anlıyorum. Düzeltme yapmayın. Güzelsin demek yetmez. Anlaşıldığını hissettirin.
• Bu dönemi geçici kriz olarak değil ilişkinin bağışıklığını güçlendiren meydan okuma olarak görmek için değişimi birlikte atlatılan bir eşik gibi adlandırın. Eşik dili sabrı artırır. Kriz dili korkuyu artırır.

Arzu ile Koruma Arasında Sıkışma

Erkeğin geri çekilmesi çoğu zaman ilgisizlik sanılır. Erkeğin bu dönemdeki geri çekilmesinin temelinde arzu azalmasından çok koruma içgüdüsü ve korku yatar. Yaklaşırsa zarar verir diye düşünür. Uzak durursa ihmal eder diye kaygılanır. İki korku arasında kalır. Kalmak da gitmek de suçluluk yaratır.

Erkek arzu etmek ile korumak arasında sıkışır ve eşini aynı anda erotik bir varlık ile kutsal bir anne olarak algılamak arasındaki gerilim arzuyu baskılayabilir. Erotik ile kutsal aynı kişide birleşince zihin bocalar. Bocalama isteği söndürür. Sorun arzunun bitmesi değildir, anlamların çatışmasıdır. Çatışma konuşulmadıkça mesafe büyür.

• Suçlama yerine merak ve yakınlık diliyle sormak için şunu deneyin: son zamanlarda mesafeli geliyorsun, aklından geçenleri merak ediyorum. Merak savunmayı indirir. Yakınlık dili kapıyı açar.
• Cinselliği birleşme ile eşitlemeyi bırakıp birlikte yakın hissettirecek eylemleri konuşarak belirlemek için birleşme dışı seçenekleri listeleyin. Masaj, duşta sarılma, el ele uyuma gibi eylemleri yazın. Seçimi birlikte yapın. Ortak seçim baskıyı kaldırır.
• Tekrarlayan çatışma durumunda çift danışmanlığına başvurmak için beklemeyin. Bu konuşmalar sürekli kavgaya dönüştüğünde bir çift danışmanlığı süreci size birbirinizi yeniden dinleme ve kendinizi farklı biçimde ifade etme becerisi kazandırır. Eğer uzaklık ve ulaşamama hissi haftalarca sürerse, yalnızca kendi çabanızla yetinmeyip bir uzmandan destek almayı ertelemeyin. Bu konu hassas bir dönemle iç içe ilerler, profesyonel bir eşlik suçluluk ve korku döngüsünü daha sakin bir zeminde ele almanıza yardımcı olur. Tekrarlayan çatışma ve ulaşamama hissi sürerse yalnızca kendi çabasıyla yetinmeyip profesyonel destek almayı ertelememek gerekir.
• Baskı, zorlama, şiddet ya da istismar söz konusuysa iletişim önerileriyle oyalanmayıp güvenliğe öncelik vermek ve acil destek aramak gerekir. Onay her temasın koşuludur. Korku varsa önce güvenlik gelir.

Duyusal Eşiğin Dolu Beden Sinyali

Lohusalıkta cinsellik olmadan bağlanma mümkün ve çoğu zaman daha onarıcıdır. Yeni doğum yapmış kadında süt verme, sürekli talep edilme ve dokunulma bedenin duyusal eşiğini doldurarak temas isteğini azaltabilir. Duyusal eşik lohusalıkta sürekli dokunulma ve bakım verme nedeniyle bedenin temas kapasitesinin dolup taşması ve yeter sinyali vermesi anlamına gelir. Gün sonunda tükenmiş hisseden yeni annenin tenine değecek tek canlıya bile tahammül edememesi bu sınıra örnek verilir. Bu tepki sevgisizlik değildir, doluluktur.

Doğum sonrası yakınlık birleşme baskısı olmadan kurulur. İyileşen beden zamana ihtiyaç duyar. Uyku bölünür, hormonlar değişir, ilgi bebeğe akar. Partner kendini dışarıda hisseder. Dışarıda hissetmek değersizlik değildir, düzenin değişmesidir. Düzen değişince yakınlık da biçim değiştirir.

• İyileşen bedene saygı duyarak sarılma ve yakınlık ihtiyacını net biçimde ifade etmek için beklentiyi açık söyleyin. Bu akşam yalnızca sarılmak istiyorum deyin. Netlik yanlış anlamayı önler. Sınır güveni büyütür.
• Sarılma ve el ele vakit geçirme gibi küçük temaslara yönelmek için uykusuz gecenin sabahında sessizce getirilen ılık süt ve el ele televizyon izleme gibi küçük temasları deneyin. Küçük temas birleşmeden daha güçlü bağlanma aracı olabilir. Düzenli küçük temas büyük onarım yaratır.
• Yeni yakınlık biçimlerine eskinin eksik kopyası gibi değil kendi başına değer atfetmek için bu temas bize iyi geliyor diye adlandırın. Eksik dili isteği öldürür. Değer dili bağı besler.
• Lohusalıkta iyileşen bedeni zorlamamak ve sınır sinyallerini reddetme olarak okumamak gerekir. Ağrı, kanama ya da yorgunluk varsa durun. Sınır red değildir, bakım çağrısıdır.

Bu akşam suçlamadan tek bir merak cümlesi kurun. Sarılma gibi küçük bir teması deneyin. Değişimi arıza gibi değil koruma, rol geçişi ve duyusal dolulukla biçimlenen bir uyum gibi görün. Yakınlık birleşmeden ibaret değildir. Bazen en güçlü yakınlık el ele geçirilen sessiz bir on dakikadır.