Kaçan Kovalayan İlişki: Neden Boğulur, Nasıl Kurtulursunuz?

Kaçan kovalayan ilişki dinamiği

Bir taraf yakınlık aradıkça diğer taraf bunu baskı gibi hissedip geri çekilir, geri çekilme arayışı büyütür ve döngü sertleşir. Bu tabloyu dışarıdan bakınca inatlaşma gibi görürsünüz. İçeride ise iki ayrı güvenlik arayışı vardır.

Kovalayan güvenliği konuşarak ve duygusal yakınlığı yoklayarak ararken kaçan güvenliği boşluk bularak ve talep altında kalmayarak arar. Biri sorar, açıklar, temas ister. Diğeri susar, erteler, odadan çıkar. Niyet kötülük değildir. Her iki taraf da güvende hissetmeye çalışır ancak biri bağ kurarak diğeri mesafe bularak aradığı için birbirini tehdit gibi okur.

Bu şablon çoğu zaman çok eskiye uzanır. Erken dönemde bakım verenlerimizle kurduğumuz bağ, yetişkinlikteki yakınlık ve özerklik dengemizin şablonunu oluşturur [1]. Tutarsız bakım ilişkiyi sürekli kontrol etme eğilimini beslerken duygusal olarak mesafeli ya da reddedici bakım mesafe koyarak korunma eğilimini besler. Biri sevilip sevilmediğini sık sık yoklar. Diğeri ihtiyaç duymamayı öğrenir.

Döngü bir kez kurulunca suçlu aramak işi zorlaştırır. Kendinize şunu sormak daha sakin bir başlangıç olur: partnerin susması bende hangi eski korkuyu uyandırıyor. Bu soru odağı onun niyetinden sizin alarmınıza çevirir. Alarmı fark edince konuşma da yumuşar.

Kaygılı bağlanma kovalayan taraf konuşurken kaçıngan bağlanma geri çekilme ile korunur

Kaygılı bağlanma ilişkinin kopmaması için sürekli kontrol etme ihtiyacı ve mesafe işaretlerini alarm gibi duyma eğilimidir. Kaçıngan bağlanma fazla ihtiyaç duymamak ve kendini korumak için mesafeyi önden koymaya dayanan bir stratejidir. Biri yaklaşarak sakinleşir. Diğeri uzaklaşarak toparlanır.

Kaçan taraf için geri çekilme dağılmaktan korunma amaçlı bir nefes iken kovalayan taraf için terk edilme alarmını çalıştıran bir sinyal olur. Aynı sessizlik birine mola gibi gelir. Diğerine ceza gibi duyulur. Anlam farkı büyüdükçe sesler yükselir ya da duvar kalınlaşır.

Bazen sessizliğin altında kelime bulamamak vardır. Ne hissedildiğini tanıyıp adlandırmakta zorlanmak, baskı anında susma ve uzaklaşma tepkisini güçlendirir. Duyguları tanıma ve ifade etme güçlüğü, aleksitimik özelliklerle bağlantılıdır ve bu, özellikle kaçan tarafın sessizliğinin altında sıklıkla yatan bir katmandır [1]. Bu duruma aleksitimi denir [1]. Aleksitimi ne hissedildiğini tanımakta, ayırt etmekte ve kelimelere dökmekte ciddi güçlük çekme durumudur.

Böyle anlarda bilmiyorum demekle başlayıp suskunluğu fark etmek işe yarar. Bilmiyorum, şu an ne hissettiğimi seçemiyorum, biraz zamana ihtiyacım var demek kaçış değildir. Duyguyu adlandıramayınca susmayı otomatik pilota bağlamazsınız. Karşı tarafa da okunabilir bir işaret verirsiniz.

Varsayımsal bir örnek aynı odada televizyon izlerken başlayan sessizliğin sorular, omuz silkme ve telefona yönelme ile kovalamaca döngüsüne dönüşmesidir. Biri ne oldu diye sorar. Diğeri bir şey yok der. Sorular sıklaşır, cevaplar kısalır. Sonra biri telefona gömülür, diğeri alınır. Konu televizyon değildir. Korku senaryoları konuşur.

Taraflar birbirinin kişiliğini görmek yerine kendi korku senaryolarını doğrular ve projeksiyonlarına tepki verir hale gelir. Kovalayan ilgisizliği görür. Kaçan baskıyı görür. Kavga ve barışma krizleri yüksek voltajlı temas sağladığı için sakin yakınlığı tanımayan kişilerce tutku ya da bağlılık sanılabilir. Oysa sakinlik sıkıcı değildir. Sakinlik güvenli bağlanma için gerekli zemindir.

İlişkide kısır döngüyü kırmak aleksitimi ve duyguları ifade edememe duvarını fark edip kendi adımını değiştirmekle başlar

Döngü, partneri değiştirmeye çalışmakla değil kişinin kendi otomatik adımını değiştirmesiyle kırılır. Güvenli bağlanma insanlara güvenilebileceği, yakınlığın tehlikeli olmadığı, hem bağ kurulabileceği hem yalnız kalınabileceği yönündeki esnek şablondur. Bir çalışmada, güvenli bağlanan kişilerin yardım arama ve problem çözme stratejilerinde daha katılımcı oldukları belirtilir [1]. Güvenli bağlanma, duyguları anlama ve ifade etme üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir [1] ama bu kapasite deneye deneye, ilişki içinde öğrenilebilir bir beceridir.

Yine de bu bilgi, değişimin başlangıç noktasıdır; bu kalıpları tanımak ve esnetmek mümkündür [1]. Kendi duygu, düşünce ve davranışlarınızın nedenlerini anlama kapasiteniz -yani psikolojik zihinliliğiniz- bu süreci hem mümkün hem de sürdürülebilir kılar [1]. Büyük kararlar gerekmez. Küçük ve sürdürülebilir pratikler gerekir.

Aşağıdaki adımlar kendi figürünüzü esnetmenize yardım eder:

• Kaygıyı bastırmak yerine fark edip şefkat göstermek ve güvenliği talep ederek elde etmeye ara vermek.
• Gerilim tavan yaptığında sorunu çözmeye çalışmadan teması koparmadan ara vermek.
• Geri çekilirken süre ve dönme niyetini açıkça bildirmek.
• Sakin zamanda suçlu aramadan kendi dans figürünüzün sorumluluğunu anlatan merak konuşması yapmak.

Kovalayan için pratik, sormayı bırakmak değildir. Sorma biçimini yavaşlatmaktır. Tek soru sorun, cevabı bekleyin, bedeninizi gevşetin. Kaçan için pratik, sonsuz susmak değildir. Sınırlı ve açık moladır. Kırk dakika sonra döneceğim, konuşmak istiyorum, şu an cümle kuramıyorum demek yeter. Teması koparmadan ara vermek iki tarafa da nefes aldırır.

Eskiye dönüşler olacaktır. Hedef hiç düşmemek değildir. Eskiye dönüşlerin süresini ve şiddetini kısaltmaya odaklanmak ve küçük farklılaşmaları fark edip sürdürmek daha gerçekçidir. Dün iki saat küstünüz, bugün yirmi dakikada döndünüz. Bu fark küçüktür. Bu fark yön gösterir. Asla kovalamayacağım ya da asla susmayacağım gibi katı sözler vermemek gerekir. Katı sözler ilk zorlanmada bozulur. Esnek niyetler yaşar.

Partnerin duygusunu düzenleme sorumluluğunu üstlenmemek de önemlidir. Onu sakinleştirmek sizin göreviniz değildir. Kendi kaygınızı yatıştırmak sizin alanınızdır. Onun adına karar vermek, onun yerine konuşmak döngüyü besler. Merak daha iyi çalışır. Şu an neye ihtiyacın var sorusu, neden böylesin sorusundan daha çok kapı açar.

Bazı durumlarda iletişim önerileri yetmez. Kronik değersizleştirme, küçümseme ya da duygusal istismar varsa yalnızca iletişim önerileriyle yetinmemek gerekir. Geri çekilme cezaya ya da kovalama işgale dönüşmüşse önce bireysel destek almak önem taşır. Eğer geri çekilme bir cezaya, kovalama bir işgale evrilmişse ilk iş ilişkinin tekniğini düzeltmek değildir. Çift görüşmesi, taraflardan birinin kendini güvende hissetmediği bir zeminde yanlış bir ilk adım olabilir. Bu yüzden önce bireysel destek almak daha sağlıklı olur.

Destek aramak için kriz büyümesini beklemenize gerek yoktur. Döngüyü yumuşatmakta zorlanıyorsanız, kaygınız uykunuzu ve işinizi etkiliyorsa ya da konuşmalar sürekli aynı duvara çarpıyorsa bir psikolog ile görüşmek iyi bir adım olabilir. Bu görüşme sizi etiketlemez. Size kendi otomatik adımınızı görmeniz için sakin bir ayna tutar. Uygun uzmanla düzenli görüşmek değişimi hızlandırır.

Bir dahaki gerilimde sizin ilk otomatik adımınız ne olacak?